Lịch sử cho thấy những thương vụ thâu tóm bạc tỷ chưa chắc mở ra thời kỳ thịnh vượng cho các phát triển trò chơi.

EA mua Maxis (1997) – 125 triệu USD

Trước: Loạt game xã hội mô phỏng SimCity của Maxis đã đem lại những khoản lợi nhuận lớn, được cả giới phê bình và người hâm mộ yêu mến. Nhưng công ty không có thêm bất kỳ tựa game nào khác lặp lại thành tích ây. Tổn thất nặng nề về mặt tài chính đã buộc người đứng đầu Maxis phải rao bán công ty.

Sau: Maxis cho ra mắt The Sims – một biến thể của SimCity – nó đã tiếp nối thành công của người tiền nhiệm và tạo nên thương hiệu mới với nhiều phần game và các bản mở rộng. Không lâu sau đó, Spore được ra đời nhưng doanh số không đạt được như mong đợi. Thất bại này khiến nhà đồng sáng lập Maxis Will Right khăn gói rời khỏi công ty năm 2009.

Sau đó, công ty tập trung toàn lực phát triển The Sims. Dự án SimCity được tái khởi động nhưng có doanh số đáng thất vọng bởi tồn tại quá nhiều lỗi. EA quyết định đóng của Maxis Emeryville studio và chuyển nhóm sản xuất sang làm ở bộ phận EA Mobile.

EA mua Westwood Studios (1998) – 123 triệu USD

Trước: Westwood là cha đẻ của một số tựa game PC kinh điển như Legend of Kyrandia, Dune 2 và đạt thành công vang dội với loạt game Command and Conquer.

Sau: Công ty tiếp tục cho tung ra nhiều phần game Command and Conquer nhưng doanh số giảm dần. EA giải thể Westwood Studio sau thất bại liên tiếp của hai tựa game Renegade và Earth and Beyond.

Microsoft mua Ensemble Studio (2001) –  Không tiết lộ giá bán

Trước: Ensemble phát triển mạnh mẽ sau khi phát hành tựa game chiến thuật thời gian thực Age of Empires, các phần tiếp theo cũng đem lại khoản lợi nhuận đáng kể. Công ty đạt được thỏa thuận với Lucasfilm để ra mắt tựa game Star Wars: Galactic Battlegrounds. Tuy không thể so sánh với Age of Empires nhưng game vẫn có doanh số ấn tượng.

Sau: Hai tựa game Age of Mythology và Age of Empires 3 được tung ra và mang lại lợi nhuận lớn. Microsoft giao cho Ensemble phát triển một game chiến thuật thời gian thực cho vũ trụ Halo. Kết quả là Halo Wars ra đời và có doanh số tốt. Tuy nhiên, Microsoft vẫn quyết định đóng cửa studio này sau ngay khi game được phát hành.

Activision mua lại Treyarch (2001) – 20 triệu USD

Trước: Treyarch sản xuất một số tựa game thể thao về bóng chày và khúc côn cầu phát hành bởi EA. Công ty phát triển game Die by the Sword, có lối chơi sáng tạo và nhận nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình. Đáng tiếc, sản phẩm này lại không được người hâm mộ đón nhận.

Sau: Activision chỉ định Treyard phụ trách sản xuất các game bản quyền như Spider-Man (dựa theo bộ phim cùng tên năm 2002), Minority Report: Everybody Runs và Kelly Slater’s Pro Surfer.

Công ty cũng tham gia vào hai phần game Call of Duty: Big Red One và Call of Duty 3. Tên tuổi của công ty đã gắn liền với thương hiệu Call of Duty sau Call of Duty: World at War. Cho đến này, Treyarch vẫn tiếp tục trình làng nhiều phần game Call of Duty được nhiều người yêu mến.

Microsoft mua lại Rare (2002) – 375 triệu USD

Trước: Sau khi hợp tác với Nintendo để ra mắt game Donkey Kong Country, Rare phát triển thêm nhiều phần game mới và ngoại truyện cho các thiết bị chơi game chuyên dụng của công ty Nhật Bản.

Không dừng lại ở đó, Rare còn đứng sau nhiều tựa game độc quyền của Nintendo như Blast Corps, GoldenEye 007 và Perfect Dark. Công ty còn tiếp tục gây tiếng vang với thương hiệu game Banjo-Kazooie. Bất chấp những thành tựu đó, Nintendo từ chối mua lại Rare.

Sau: Rare phải rất vất vả để ghi dấu ấn trên Xbox. Công ty tiếp tục phát triển những thương hiệu game đã có tên tuổi từ trước, cũng như sản xuất game độc quyền mới cho Xbox, nhưng đều không được đánh giá cao.

Rare chuyển hướng sang phát game và tính năng mới cho nền tảng dịch vụ của Xbox. Sea of Thieves là tựa game mới đầu tiên của công ty sau nhiều năm. Hiện tại, Rare vẫn tiếp tục cung cấp bản mở rộng cho Sea of Thieves và đang trong quá trình sản xuất tựa game mới mang tên Everwild.

Warner Bros mua Monolith Productions (2004) – Không tiết lộ giá bán

Trước: Monolith gặt hái thành công bước đầu với tựa game bắn súng góc nhìn thứ nhất mang tên Blood cùng nhiều bản mở rộng và các phần game mới liên tục cập nhật.

Sau đó, công ty tiếp tục củng cố danh tiếng bằng những tựa FPS khác như The Operative: No One Lives Forever và Alien Versus Predator 2. Vào năm 2005, Monolith hợp tác với Warner Bros để phát triển trò chơi nhập vai trực tuyến The Matrix Online.

Sau: The Matrix Online không đáp ứng kỳ vọng khiến Warner Bros quyết định bán bản quyền game cho Sony Online Entertainment. Monolith tiếp tục với F.E.A.R, có lối chơi sáng tạo cùng với đồ họa ấn tượng. Dù được đánh giá cao, doanh số thấp khiến công ty dừng lại ở F.E.A.R 2. Sau thất bại với Gotham City Imposters, Monolith trở lại mạnh mẽ với hai phần Middle-earth Shadow of Mordor và Shadow of War.

Microsoft mua Lionhead Studio (2006) – Không tiết lộ giá bán

Trước: Black & White là game đầu tiên của Lionhead và cũng là game đưa tên tuổi của công ty đến gần hơn với công chúng. Sau đó, công ty tiếp tục sáu dự án game lớn. Trong đó, Fable là tựa game thành công nhất của công ty cho tới nay. Thất bại của Black & White 2 và The Movies làm cho tình hình tài chính của công ty trở nên vô cùng khó khăn.

Sau: Công ty cho ra mắt Fable 2, dù không đạt nhiều thành tựu như người tiền nhiệm nhưng vẫn nhận được một số lời khen ngợi và doanh số tốt. Fable 3 bị đánh giá là thiếu sót và doanh thu không như kỳ vọng.

Lionhead tiếp tục với dự án Milo & Kate nhưng phải bỏ dở giữa chừng. Công ty đã tận dụng một phần của game để phát triển Fable: The Journey. Không lâu sau đó, Peter Molyneux, người đứng đầu của studio cùng với một số nhân viên kỳ cựu đã từ chức. Lionhead dồn mọi nỗ lực cuối cùng vào tựa game Fable Legends, nhưng khi dự án bị hủy và công ty cũng buộc phải đóng cửa.

EA mua Bioware (2007) – 775 triệu USD

Trước: Bioware xây dựng danh tiếng trong ngành công nghiệp game với tư cách là một trong những nhà phát triển game nhập vai xuất sắc nhất trên thế giới. Công ty gặt hái nhiều thành công với các phần game của Baldur’s Gate, Star Wars: Knights of the Old Republic và Mass Effect phần đầu tiên.

Sau: Những người sáng lập nên Bioware rời khỏi công ty sau thương vụ với EA. Công ty tiếp tục phát triển loạt game Dragon Age nhưng thiếu đi chiều sâu và tính sáng tạo. Phần hai của Mass Effect được người hâm mộ đón nhận nồng nhiệt nhưng phần ba lại thất bại do ra cái kết gây tranh cãi. Mass Effect Andromeda còn phải chịu số phận nghiệt ngã hơn khi bị coi là bước đi lùi so với ba phần game gốc.

Bioware cố gắng thay đổi bản thân bằng việc cho ra mắt Anthem nhưng cũng không làm hài lòng giới phê bình và người hâm mộ. Mới đây, Bioware xác nhận đang trong quá trình sản xuất Dragon Age 4.

Đối tác chiến lược của Bioware là Pandemic Studios cũng gia nhập EA nhưng bị giải thể vào năm 2009.

EA mua PopCap Games (2011) – 750 triệu USD

Trước: PopCap là nhà phát triển đứng sau hàng loạt sản phẩm giải trí theo kiểu “mỳ ăn liền” cho nền tảng PC, console và thiết bị di động. Nổi bật trong số đó là Bejeweled, Peggle, Peggle Nights và Plants vs Zombies. Nhờ phát hành miễn phí, nhiều tựa game của PopCap trở nên phổ biến trên toàn cầu.

Sau: Công ty cho ra mắt Plants vs Zombies 2: It’s About Time miễn phí cho thiết bị di động. Tuy nhiên, nó lại đi kèm “đặc sản” của EA là nội dung tính phí bên trong ứng dụng (IAP). Peggle 2 và Peggle Blast cũng phải chịu chung số phận và bị giới phê bình lên tiếng chỉ trích thậm tệ.

Trong nỗ lực cải thiện tình hình, PopCap đã thay đổi hẳn lối chơi để biến Plant vs Zombie thành tựa game bắn súng góc nhìn thứ ba. Phản hồi của cộng đồng dành cho nó không tệ, nhưng chưa thể so sánh với phiên bản gốc.

Microsoft thâu tóm Mojang (2014) – 2,5 tỷ USD

Trước: Mojang là cha đẻ của trò chơi bán chạy nhất mọi thời đại MineCraft. Tuy nhiên, quy mô quá nhỏ khiến công ty gặp rất nhiều khó khăn trong kế hoạch mở rộng, sửa lỗi và vận hành trên nhiều nền tảng khác nhau.

Sau: Có nhiều lo ngại về việc Microsoft sẽ biến MineCraft thành game độc quyền cho PC và Xbox nhưng người hâm mộ đã thở phào nhẹ nhõm khi Microsoft tuyên bố sẽ vẫn phát hành game trên nền tảng di động, PS4 và Nintendo Switch.

Công ty hợp tác với các studio của Microsoft để tiếp tục cho trình làng nhiều phần mở rộng như MineCraft Dungeons, MineCraft Earth và phiên bản thực tế ảo MineCraft Hololens.

SEGA mua Relic Entertainment (2013) – 23 triệu USD

Trước: Dưới sự lãnh đạo của công ty mẹ THQ, Relic đã rất thành công với loạt game chiến xuất sắc như Homeworld, Warhammer 40,000: Dawn of War, Dawn of War 2 và Company of Heroes. Đến năm 2012, THQ phá sản và bán Relic cho SEGA. Riêng tựa game Homeworld bán cho Gearbox trong một cuộc đấu giá.

Sau: Company of Heroes 2 ra đời với nhiều chỉ trích từ giới phê bình đã phá vỡ chuỗi thành tích ấn tượng của Relic. Số phận của Dawn of War 3 cũng không khá khẩm hơn. Công ty hiện đang tập trung phát triển Age of Empires 4.

EA mua Respawn Entertainment (2017) – 315 triệu USSD

Trước: Hai phần game Titanfall do phát hành bởi EA đều tạo nên phản ứng tích cực từ giới phê bình nhưng lại gặp khó khăn về mặt thương mại.

Sau: Từ ý tưởng của Titanfall, Apex Legends ra đời và thu hút lượng người chơi lớn trong thời gian cực thịnh của thể loại Battle Royale. Phản hồi tích cực với Star Wars Jedi: Fallen Order giúp Respawn thuyết phục công ty mẹ bật đèn xanh để sản xuất phần tiếp theo.

Trong khi đó, công ty vẫn liên tục cập nhật Apex Legend vài tháng một lần và duy trì lượng người chơi ổn định. Respawn thành lập studio mới có trụ sở tại Vancouver để hỗ trợ và phát triển cho tựa game này. Hiện công ty đang tập trung vào dự án Medal of Honor: Above and Beyond.

Thay cho lời kết

Việc Microsoft chi 7,5 tỷ USD để sở hữu ZeniMax Media đã làm chấn động cả thế giới trong nhiều ngày qua. Động thái này giúp mở ra một thời kỳ mới cho các studio có nguồn nhân lực và ngân sách hạn hẹp.

Tất nhiên, cái gì cũng có hai mặt của nó. Trong quá khứ, có rất nhiều cuộc mua bán lên tới hàng trăm triệu USD khiến studio bị phá sản và vô số nhân viên bị mất việc.

Đối với những tập đoàn lớn như Microsoft, việc chi tiền để mua lại những công ty tiềm năng không mới nhưng cũng đi kèm kỳ vọng của nhà đầu tư về tiềm năng đem về lợi nhuận khổng lồ trong tương lai. Nếu những studio không thể đáp ứng thì phía sau chỉ còn là cái kết bi đát.

Trần Trường CBM (theo PC Gamer)